Tvář bez hranic | Khuôn mặt không biên giới

Česká verze článku je k dispozici níže, hned za vietnamským textem.

Trong hệ thống nhận thức về thế giới, tồn tại một khoảnh khắc nghiệt ngã mà chúng ta gọi là „dấu ấn“ (imprinting) về cái đẹp. Đứa trẻ trở về từ trường học với một câu hỏi trong ánh mắt mà lẽ ra không bao giờ nên tồn tại: „Mẹ ơi, tại sao con không có mắt xanh và tóc vàng? Tại sao con lại xấu xí như thế này?“ Những lời này không phải là sự mô tả thực tế.

Đó là kết quả của khoảnh khắc mà đứa trẻ lần đầu tiên nhận thức một cách đau đớn về sự khác biệt của mình, và dưới áp lực của những tiêu chuẩn xung quanh, trẻ bắt đầu coi đó là một khiếm khuyết thay vì nhìn thấy sự độc bản. Nếu vào lúc này, cha mẹ thất bại và chỉ đưa ra cho con chiến lược về „sự vô hình“ (cam chịu để không bị chú ý), thì họ đang phản bội đứa trẻ ở nơi nhạy cảm nhất: chính là bản sắc của con.

Nhiều bậc cha mẹ người Việt, với ý tốt, đã xây dựng cho con cái mình một ảo tưởng nguy hiểm: „Nếu con đạt toàn điểm 1 (điểm tối ưu tại Séc) và là người giỏi nhất, người Séc (hay bất kỳ quốc gia nào khác nơi bạn sống) sẽ chấp nhận con.“ Đã đến lúc phải thừa nhận rằng đây là một lời nói dối. Chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và định kiến không hề lý trí; chúng không quan tâm đến bảng điểm của bạn.

Một đứa trẻ luôn cố gắng để trở thành một „người Séc hoàn hảo“ sớm muộn gì cũng sẽ va phải một lời lăng mạ trên đường phố. Nếu lòng tự trọng của trẻ chỉ được xây dựng dựa trên thành tích và sự chấp thuận của những người xung quanh, một cú va chạm như vậy sẽ hủy hoại trẻ về mặt cảm xúc. Đứa trẻ khóc không phải vì nó yếu đuối. Nó khóc vì nó đã đáp ứng mọi điều kiện bạn đặt ra, nhưng vẫn bị từ chối.

Khi cha mẹ nói „hãy lờ nó đi, chúng ta đơn giản chỉ là người nước ngoài ở đây thôi“, họ đang gửi đi một mã tín hiệu mang tính hủy diệt đối với con mình. Đứa trẻ sẽ nghe thành: „Gương mặt của mình là một khiếm khuyết. Bố mẹ sẽ không bảo vệ mình vì chính họ cũng cảm thấy thấp kém.“ Chính từ khoảnh khắc này, một hố sâu ngăn cách sẽ mở ra trong gia đình.

Đứa trẻ sinh ra tại Cộng hòa Séc, nói tiếng Séc và muốn thuộc về nơi này, bỗng nhiên nhận ra mình là „người ngoại quốc“ ngay trong chính phòng khách của nhà mình. Và thế là, sự xấu hổ của trẻ dễ dàng biến thành lòng thù ghét đối với nguồn gốc và chính DNA của bản thân.

Khoảnh khắc này là một ngã rẽ. Nếu bạn gạt đi bằng câu „đừng vẽ chuyện nữa“, bạn sẽ mất đi sự tin tưởng của con. Hãy thử lộ trình qua ba bước sau:

Nỗi sợ xung đột đã bám rễ sâu sắc, không chỉ trong cộng đồng người Việt. Nhưng đối với thế hệ trẻ em sinh ra tại Séc, sự cúi đầu của bạn trước sự khác biệt của chính mình chính là con đường dẫn thẳng các con đến trầm cảm. Cha mẹ phải hiểu rằng nhiệm vụ của họ là đến trường, thảo luận về các xung đột kiểu này với giáo viên và yêu cầu sự tôn trọng cho con cái mình. Khi đứa trẻ thấy cha mẹ đứng ra bảo vệ mình trước sự bất công, giá trị nội tại của trẻ sẽ tăng lên. Bạn đang dạy con rằng con có quyền có vị trí của riêng mình dưới ánh mặt trời, bất kể đám đông vô danh xung quanh nghĩ gì.

Trẻ em Việt Nam tại Séc thường được gọi là trẻ em „chuối“ – vàng bên ngoài, trắng bên trong. Tại Olymp School, chúng tôi nhìn nhận điều đó như một siêu năng lực. Những đứa trẻ này mang trong mình hai thế giới, hai ngôn ngữ, hai hệ tư duy. Các con là chiếc cầu nối tuyệt vời giữa các nền văn hóa. Cha mẹ phải ngừng nói „chúng ta là người dưng nước lã ở đây“ và bắt đầu nói „hãy tự hào về việc con là ai và về cội nguồn Việt Nam của mình“.

Hành trình tiến tới sự tự hào bắt đầu từ khoảnh khắc chúng ta ngừng so sánh gương mặt mình với những tiêu chuẩn xa lạ. Như một khách hàng của chúng tôi từng chia sẻ: „Tôi từng cảm thấy mình là người lạ ở khắp mọi nơi. Ở trường thì quá vàng, ở nhà thì lại quá Séc.“ Cảm giác mất gốc này chỉ biến mất khi ngôi nhà không còn là nơi của sự so sánh, mà trở thành nơi của sự chấp nhận tuyệt đối.

Ai muốn sẽ tìm cách để ủng hộ con mình. Ai không muốn sẽ tìm lý do để im lặng. Tương lai bản sắc của con cái đang nằm trong tay chúng ta ngay lúc này, trong cái ôm tĩnh lặng và trong câu nói: „Con là một sự tồn tại tuyệt vời, và con đẹp đúng như những gì con vốn có“.

V systému vnímání světa existuje krutý moment, kterému říkáme „imprinting“ krásy. Dítě se vrací ze školy a v očích má otázku, která by nikdy neměla zaznít: „Mami, proč nemám modré oči a žluté vlasy? Proč jsem tak ošklivá?“ Tato slova však nejsou popisem reality.

Jsou výsledkem momentu, kdy si dítě poprvé bolestně uvědomí svou odlišnost a začne ji pod tlakem okolních standardů vnímat jako nedostatek, místo aby v ní vidělo svou jedinečnost. Pokud v tuto chvíli rodič selže a nabídne mu jen strategii neviditelnosti, zrazuje své dítě v tom nejcitlivějším místě, v jeho identitě.

Mnoho vietnamských rodičů v dobré víře buduje u svých dětí nebezpečnou iluzi: „Když budeš mít samé jedničky a budeš nejlepší, Češi (dosaďte si jakýkoliv jiný národ, podle země, kde žijete) tě přijmou.“ Je načase si přiznat, že toto je lež. Rasismus a předsudky nejsou racionální; nezajímají se totiž o vysvědčení.

Dítě, které se takto snaží být „dokonalým Čechem“, se dříve či později střetne s urážkou na ulici. Pokud je jeho sebevědomí postavené jen na výkonu a schválení okolím, takovýto střet ho emočně zlikviduje. Dítě nepláče, protože je slabé. Pláče, protože splnilo vaši podmínku, a přesto bylo odmítnuto.

Když rodič řekne „ignoruj to, jsme tu prostě cizinci“, vysílá tím vůči svému potomku zničující kód. Dítě v něm totiž slyší: „Moje tvář je handicap. Moje máma a táta mě neochrání, protože sami se cítí méněcenní.“ Tímto momentem se v rodině otevírá propast.

Dítě, které se zde v České republice narodilo, mluví česky a chce sem patřit, najednou zjistí, že je „cizincem“ i ve vlastním obývacím pokoji. A tak se jeho stud snadno změní v nenávist k vlastnímu původu a k vlastní DNA.

Tento moment je křižovatkou. Pokud ji odbudete slovy „nevymýšlej si“, ztratíte její důvěru. Zkuste tuto cestu ve třech krocích:

Strach z konfliktů je nejen ve vietnamské komunitě hluboce zakořeněn. Ale pro generaci dětí narozených v ČR je vaše skloněná hlava před vlastní odlišností jejich přímou cestou k depresi. Rodiče musí pochopit, že jejich úkolem je jít do školy, mluvit o případných konfliktech tohoto typu s učiteli a vyžadovat pro své děti respekt. Když dítě vidí, že se ho rodič zastal proti nespravedlnosti, jeho vnitřní hodnota vzroste. Učíte ho tím, že má právo na své místo pod sluncem, bez ohledu na to, co si myslí okolní anonymní dav.

Vietnamské děti v Česku jsou často nazývány „banánovými“ dětmi – žluté navenek, bílé uvnitř. My v Olymp School v tom vidíme něco jako superschopnost. Tyto děti mají v sobě dva světy, dva jazyky, dva kódy myšlení. Jsou úžasným mostem mezi kulturami. Rodiče musí přestat říkat „jsme tu cizinci“ a začít říkat „buď hrdý na to, kým jsi a na své vietnamskými kořeny“.

Cesta k hrdosti začíná v momentě, kdy přestaneme srovnávat svou tvář s cizími standardy. Jak říká jedna z našich klientek: „Cítila jsem se jako cizinec všude. Ve škole jsem byla moc žlutá, doma zase moc česká.“ Tento pocit vykořenění zmizí pouze tehdy, když domov přestane být místem srovnávání a stane se místem absolutního přijetí.

Kdo chce, hledá způsob, jak své dítě podpořit. Kdo nechce, hledá důvod, proč mlčet. Budoucnost identity vašich dětí máme v rukou my právě teď, v tichém objetí a ve slovech „Jsi úžasná bytost a jsi krásná přesně taková, jaká jsi“.