Článek
Česká verze článku je k dispozici níže, hned za vietnamským textem.
Hãy tưởng tượng bạn đang đói cồn cào.
Người phục vụ đặt trước mặt bạn một bát phở nóng hổi, thơm phức. Nhưng ngay sau đó, họ trói chặt tay thuận (tay khỏe) của bạn ra sau lưng, và nhét vào tay còn lại – cái tay yếu ớt và vụng về kia – một chiếc nĩa thay vì cái thìa. Bạn hãy thử ăn xem. Không thể ăn nổi. Nước phở bắn tung tóe khắp nơi, chẳng đưa được chút gì vào miệng. Bạn cảm thấy bực bội. Cảm thấy bất lực. Và cuối cùng, bạn mất hẳn cảm giác ngon miệng. Đó chính xác là cảm giác của con bạn – một đứa trẻ thuận tay trái – khi bạn giật cây bút khỏi tay trái của con và ép con viết bằng tay phải. Con không hề vụng về. Con cũng không hề kém thông minh. Chỉ là bạn đang tước đi công cụ chính của con và bắt con phải làm việc bằng công cụ „dự phòng“.
Điều gì đang xảy ra trong não bộ (Và tại sao đây không chỉ là thói quen)
Có thể bạn nghĩ: „Rồi nó sẽ quen thôi. Chỉ cần rèn luyện là được.“Nhầm to. Đây không phải là rèn luyện cơ bắp. Đây là vấn đề về cách não bộ kết nối với cơ thể. Hãy tưởng tượng não bộ như một trung tâm điều khiển. Mỗi chúng ta đều có một „vị thuyền trưởng“ ở đó. Ở đa số mọi người (người thuận tay phải), thuyền trưởng ngồi bên trái và điều khiển tay phải. Nhưng ở người thuận tay trái thì ngược lại hoàn toàn. Thuyền trưởng ngồi bên phải và điều khiển tay trái. Điều này là bẩm sinh. Nó cũng giống như việc bạn sinh ra đã có đôi mắt màu đen hay nâu vậy. Bạn sẽ không nhuộm màu mắt mình chỉ vì hàng xóm thấy thế đẹp hơn, đúng không?
Khi bạn ép trẻ thuận tay trái viết bằng tay phải, vị thuyền trưởng trong đầu con sẽ mất quyền kiểm soát bánh lái. Ông ấy sẽ phải hét to những mệnh lệnh phức tạp băng qua cả con tàu để ra lệnh cho một „người trợ lý“ bên kia, người mà vốn dĩ không biết lái tàu. Trong đầu con sẽ nảy sinh sự hỗn loạn. Các tín hiệu điện trong não bị đi lạc đường. Kết quả là gì? Con không thể tập trung vào việc mình đang viết cái gì, mà còn phải vật lộn với việc cầm bút như thế nào. Trẻ thường bắt đầu bị nói lắp, bởi vì trung tâm ngôn ngữ trong não nằm ngay cạnh trung tâm vận động. Khi bạn làm quá tải khu vực này, khu vực kia cũng sẽ bị kẹt theo.
Truyền thống vs. Tương lai
Chúng tôi hiểu rằng ở Việt Nam (và cả ở Séc trước đây) từng có truyền thống mạnh mẽ cho rằng: „Tay phải mới là tay đúng/tay phải là tay thơm. Không chào bằng tay trái, không ăn bằng tay trái.“Chúng tôi tôn trọng điều đó. Trên bàn ăn, hãy cứ giữ những quy tắc lịch sự. Nếu bạn muốn con cầm đũa ăn cơm bằng tay phải, hãy dạy con.
Nhưng viết và vẽ? Đó không phải là hoạt động xã giao. Đó là công việc lao động vất vả của não bộ. Ở đây, truyền thống cần phải nhường bước. Điều gì quan trọng hơn đối với bạn? Con có vở sạch chữ đẹp như in nhưng trong đầu thì rối bời và trong tim thì sợ hãi việc đi học? Hay con viết chữ có thể hơi ngoáy một chút, nhưng con hạnh phúc, thông minh và khỏe mạnh? Thế giới ngày nay không nhìn vào việc bạn cầm bút tay nào. Thế giới nhìn vào những ý tưởng tuyệt vời mà bạn viết ra từ bàn tay đó.
Bài kiểm tra đơn giản: Làm sao tôi biết con thuận tay nào?
Bạn không chắc liệu bé nhà mình thuận tay trái hay chỉ đang thử nghiệm? Đừng nhìn cách con vẽ (vì có thể con đã bị bạn hoặc cô giáo mầm non chỉnh sửa trong vô thức rồi). Hãy quan sát khi con hành động tự nhiên mà không suy nghĩ:
- Thìa/Đũa: Khi con rất đói và ăn ngấu nghiến, con cầm thìa hoặc đũa bằng tay nào?
- Đánh răng: Con đưa bàn chải vào miệng bằng tay nào?
- Chơi bóng: Hãy ném bóng cho con. Con bắt bóng hoặc ném lại bằng tay nào?
- Xâu hạt: Khi xâu hạt vòng, tay nào cầm sợi dây (tay chủ động) và tay nào cầm hạt (tay hỗ trợ)?
- Mở khóa cửa: Tay nào cầm chìa và tra vào ổ khóa trước tiên?
- Xé giấy: Tay nào giữ giấy và tay nào thực hiện động tác xé?
- Chải đầu: Con cầm lược bằng tay trái hay tay phải?
Nếu trong đa số trường hợp là tay trái, thì bạn đang có một đứa con thuận tay trái. Đừng cố sửa nó. Không có gì để sửa cả. Bởi vì con hoàn hảo theo đúng cách của riêng mình.
Người thuận tay trái thay đổi thế giới
Người thuận tay trái không phải là phiên bản „bị lỗi“ của người thuận tay phải. Đó là người có bộ não được thiết lập theo hướng khác. Những người này thường nhìn thế giới theo một cách khác biệt, sáng tạo hơn rất nhiều. Bill Gates thuận tay trái. Barack Obama thuận tay trái. Leonardo da Vinci thuận tay trái. Và cả Oprah Winfrey, Whoopi Goldberg, Julia Roberts hay Angelina Jolie (thậm chí chồng cũ Brad Pitt cũng vậy). Nếu cha mẹ họ ngày xưa trói tay trái của họ lại và bắt họ phải „giống như những người khác“, thì có lẽ thế giới của chúng ta ngày nay đã trông rất khác, bạn có nghĩ vậy không?
Hãy đưa cho con bạn một cây bút chất lượng dành cho tay trái, mua cho con cái kéo dành cho người tay trái và nói với con: „Con rất ổn.“Đó là khởi đầu tốt nhất cho cuộc đời mà bạn có thể trao cho con. Và nếu bạn không biết phải làm sao, hãy nhắn tin cho chúng tôi, Olymp School rất sẵn lòng tư vấn cho bạn.
Mẹo nhỏ cho cha mẹ: Đừng quên chỉnh vị trí vở
Với trẻ thuận tay trái, vị trí đặt vở rất quan trọng. Vở nên được đặt lệch sang bên trái bàn một chút và để nghiêng sao cho góc trên bên phải hướng về phía tay phải (nghiêng khoảng 30 - 60 độ). Cách này giúp tay con nằm dưới dòng kẻ, không bị lem mực và con có thể nhìn thấy rõ những gì mình đang viết.
Představte si, že máte obrovský hlad.
Číšník před vás postaví horkou, voňavou polévku Pho. Ale pak vám sváže vaši silnou ruku za záda a do té druhé, té slabé a nešikovné, vám namísto lžíce vrazí vidličku. Zkuste se najíst. Nejde to. Polévka stříká všude kolem, do pusy se nedostane skoro nic. Cítíte vztek. Cítíte bezmoc. A nakonec vás úplně přejde chuť. Přesně takhle se cítí vaše dítě, malý levák, když mu vezmete tužku z levé ruky a nutíte ho psát pravou. Ono není nešikovné. A není ani hloupé. Jen mu berete jeho hlavní nástroj a nutíte ho pracovat tím náhradním.
Co se děje v hlavě (a proč to není jen zvyk)
Možná si říkáte: „Však si zvykne. Chce to jen trénink.“ Omyl. Tohle není o tréninku svalů. Je to o tom, jak je propojený s tělem mozek. Představte si mozek jako jeho řídící centrum. Každý z nás tak má svého „kapitána“. U většiny lidí (praváků) sedí kapitán vlevo a řídí pravou ruku. U leváků je to přesně naopak. Kapitán sedí vpravo a řídí levou ruku. Je to vrozené. Je to stejné, jako byste se narodili s modrýma očima. Taky je nebudete přebarvovat na hnědo, protože se to sousedům víc líbí.
Když donutíte leváka psát pravou, kapitán v jeho hlavě ztratí kormidlo. Bude sice křičet složité rozkazy přes celou loď, ale prostě to na opačné straně neumí. V hlavě vznikne zmatek. Elektrické signály v mozku zabloudí. Výsledek? Dítě se nesoustředí na to, co píše a ještě bojuje s tím, jak má to pero držet. Často se začne zadrhávat v řeči (koktat), protože řečové centrum je v mozku hned vedle toho pohybového. Když přetížíte jedno, zasekne se vám i to druhé.
Tradice vs. Budoucnost
Víme, že ve Vietnamu (a dříve i v Česku) byla silná tradice, co tvrdila, že: „Pravá ruka je ta správná. Levou se nezdraví, levou se nejí.“ Respektujeme to. U stolu ať klidně platí pravidla slušného chování. Pokud chcete, ať jí hůlkami pravou, naučte ho to. Ale psaní a kreslení? To není společenská událost. To je namáhavá práce mozku. Tady musí jít tradice stranou.
Co je pro vás důležitější? Aby mělo dítě v sešitě krasopis jako podle pravítka, ale v hlavě zmatek a v srdci strach ze školy? Nebo aby psalo možná trochu škrabopisem, ale bylo šťastné, chytré a zdravé? Dnes už svět nehledí na to, jakou rukou držíte pero. Hledí na to, jaké skvělé nápady tou rukou napíšete.
Jednoduchý test: Jak to poznám?
Nejste si jistí, jestli je váš malý školák levák, nebo jen zkouší různé věci? Nedívejte se na to, jak kreslí (tam už jste ho možná nevědomky ovlivnili vy nebo učitelky ve školce). Pozorujte ho, když o tom nepřemýšlí:
- Lžíce: Když má velký hlad a hltá, kterou rukou drží lžíci nebo hůlky?
- Čištění zubů: Kterou rukou si strká kartáček do pusy?
- Hra s míčem: Hoďte mu míč. Kterou rukou ho chytí nebo hází zpět?
- Navlékání: Když navléká korálky, která ruka drží nit (ta aktivní) a která drží korálek (ta pomocná)?
- Odemykání dveří: Která ruka drží klíče a vsouvá je do zámku jako první?
- Trhání papíru: Která ruka papír drží a která naopak vede tu část, co se trhá?
- Česání: Drží hřeben v levé nebo v pravé ruce?
Pokud ve většině případů vede levá ruka, máte doma leváka. Nesnažte se to opravit. Není co opravovat. Je totiž dokonalý přesně takový, jaký je.
Leváci mění svět
Levák není „rozbitý“ pravák. Je to člověk, který má mozek nastavený na druhou stranu. Často tito lidé vidí svět jinak, daleko více kreativněji. Bill Gates je levák. Barack Obama je levák. Leonardo da Vinci byl levák. A také Oprah Winfrey, Whoopi Goldberg, Julia Roberts a Angelina Jolie (+ ex Brad Pitt je také levák). Kdyby jim rodiče v dětství svazovali levou ruku a nutili je být „jako ostatní“, možná by dnes náš svět vypadal jinak, nemyslíte?
Dejte svému dítěti do levé ruky kvalitní pero, kupte mu nůžky pro leváky a řekněte mu: „Jsi v pořádku.“ To je ten nejlepší start do života, jaký mu můžete dát. A pokud si nevíte rady, napište nám a my vám rádi poradíme, jak na to.
Tip pro rodiče: Nezapomeňte u leváků na polohu sešitu. Sešit by měl být na lavici posunut mírně vlevo a nakloněn pravým horním rohem směrem k pravé straně (úhel 30 - 60 stupňů). To umožní dítěti psát pod řádkem a vidět na text.
Použité zdroje:
Zjišťování laterality párových orgánů - Sci.muni.cz
Long-Term Consequences of Switching Handedness: A Positron Emission Tomography Study on Handwriting in „Converted“ Left-Handers
Lateralita - je vaše dítě levák? | NOVADIDA
Left-Handers See Detail Differently Than Right-Handers - Neuroscience News
Retraining left-handers and the aetiology of stuttering: The rise and fall of an intriguing theory | Semantic Scholar
Univerzita Karlova Pedagogická fakulta - DIPLOMOVÁ PRÁCE Miloš Sovák a reedukace levorukých Milos Sovak and the reeducation
Trẻ viết tay trái có 'khác người'? Ép trẻ viết tay phải nên không? - Báo Thanh Niên
