Nyní je čas na prohlídku očí | Đã đến lúc cho con đi khám mắt

Česká verze článku je k dispozici níže, hned za vietnamským textem.

Trong danh sách chuẩn bị cho năm học mới thường có vở, hộp bút, giày thể dục và có thể cả cặp sách mới. Việc khám mắt thường không nằm trong danh sách đó, vì trẻ „vẫn nhìn rõ“ và ở nhà cũng chẳng ai nghĩ rằng có thể không phải như vậy.

Chính sự im lặng này lại là vấn đề mà tổ chức quốc tế Prevent Blindness hiện đang cảnh báo, khi tổ chức này công bố tháng Tám là tháng dành riêng cho thị lực và an toàn mắt của trẻ em, gắn trực tiếp với việc trẻ quay lại trường học.

Đây không chỉ là một cử chỉ vô căn cứ. Hiệp hội Đo thị lực Hoa Kỳ (American Optometric Association) cảnh báo rằng việc sàng lọc các tật khúc xạ ở trường học hoàn toàn không thể thay thế cho việc khám toàn diện bởi chuyên gia - bác sĩ đo thị lực tại cửa hàng kính mắt. Đáng ngạc nhiên là phụ huynh và giáo viên thường lầm tưởng rằng trẻ đã qua sàng lọc ở trường thì không thể có vấn đề về thị lực.

Tuy nhiên thực tế lại khác: ước tính có tới một phần tư trẻ em trong độ tuổi đi học mắc tật khúc xạ chưa được phát hiện và điều trị, điều này cản trở sự phát triển của trẻ và khiến trẻ không thể đạt kết quả học tập tương xứng với khả năng thực sự của mình.

Điều thú vị hơn nữa là những gì có thể ẩn sau một tật khúc xạ bị bỏ sót. Theo cùng hiệp hội này, các triệu chứng của vấn đề thị lực bị bỏ qua thường gần như trùng khớp với các triệu chứng thường được gán cho chứng rối loạn tăng động giảm chú ý.

Một đứa trẻ không tập trung ở lớp, ngọ nguậy trên ghế hoặc hoàn toàn không thể ngồi yên, không nhất thiết là có vấn đề về sự chú ý. Trẻ có thể đơn giản là gặp khó khăn khi nhìn bảng hoặc nhìn vào vở một cách bình thường, và cơ thể trẻ chỉ đang cố gắng bù đắp cho sự khó chịu này theo cách riêng của nó.

Đối với các gia đình người Việt tại Séc, chủ đề này còn mang thêm một khía cạnh đặc biệt. Việc đeo kính ở trẻ em và thanh thiếu niên người Việt hoàn toàn không phải là điều hiếm gặp, ngược lại là đằng khác, và cần nhớ rằng điều đó chỉ thực sự „bình thường“ khi có một cuộc khám mắt thật sự, kịp thời đứng sau, chứ không phải dựa vào phỏng đoán ở nhà kiểu „lại nheo mắt rồi, chắc phải mua kính cho con“.

Không một dấu hiệu nào trong số này, tự nó, chứng minh được điều gì. Nhưng chỉ cần một dấu hiệu thôi cũng đã là lý do đủ tốt để đi khám toàn diện tại cửa hàng kính mắt, thay vì chờ xem liệu nó có tự hết hay không. Tần suất khám được khuyến nghị cho trẻ trong độ tuổi đi học là ít nhất một lần mỗi năm, hoặc thường xuyên hơn nếu đã có vấn đề hoặc yếu tố nguy cơ nào đó.

Khám mắt không phải là một mục có thể gạch bỏ khỏi danh sách chuẩn bị vì cho là không cần thiết. Đó là nền tảng, mà thiếu nó thì bút mới, vở mới và cả những quyết tâm rằng „năm nay sẽ học tốt hơn“ đều mất đi ý nghĩa. Một đứa trẻ không nhìn rõ bảng thì chẳng có lý do gì để cố gắng trong bất cứ việc gì.

Chính điều này đã được nhiều cửa hàng kính mắt cảnh báo từ lâu. Bài viết này ra đời chính là nhờ đề xuất từ Oční dům Oculeus tại Kladno - nơi từ lâu đã khuyến nghị nên đo thị lực ít nhất mỗi năm một lần, vì chính sự đều đặn này có thể phát hiện vấn đề trước khi nó kịp trở thành hạn chế sức khỏe lâu dài. Vì vậy, trước khi mua món đồ chuẩn bị cuối cùng cho ngày khai giảng, hãy cân nhắc xem trong lịch có thiếu một dấu tích nhỏ hay không: lịch hẹn khám mắt.

Sức khỏe thì chúng ta chỉ có một, và không thể mua thêm ở cửa hàng như đồ dùng học tập. Nhìn rõ thế giới xung quanh không chỉ là vấn đề về độ sắc nét khi nhìn chữ trên bảng. Đó là một trong những nền tảng của giao tiếp giữa con người với nhau. Và có lẽ cũng là nền tảng để hiểu được cách thế giới xung quanh thực sự vận hành.

Na seznamu příprav na nový školní rok bývá sešit, penál, boty na tělocvik a možná i nová aktovka. Prohlídka očí se na něj obvykle nedostane, protože dítě přece „vidí dobře“ a doma by ani nikoho nenapadlo, že by to mohlo být jinak.

Právě tohle mlčení je problém, na který teď upozorňuje mezinárodní organizace Prevent Blindness, jenž vyhlásila srpen měsícem věnovaným dětskému zraku a bezpečnosti očí, a to přímo s vazbou na návrat dětí do školních lavic.

Není to jen nějaké neopodstatněné gesto. Americká optometrická asociace upozorňuje, že screening očních vad ve škole rozhodně nenahrazuje komplexní vyšetření u odborníka - optometristy v oční optice. Je s podivem, jak často se rodiče i pedagogové mylně domnívají, že dítě, které projde školním screeningem, žádný problém se zrakem mít nemůže.

Realita je však jiná: odhaduje se, že až jedno ze čtyř dětí školního věku má nezachycenou a neléčenou poruchu zraku, která mu brání ve vývoji a v tom, aby ve škole podávalo takový výkon, jakého je skutečně schopné.

Ještě zajímavější je, co všechno se za neléčenou vadou zraku dokáže schovat. Podle stejné asociace bývají příznaky přehlédnutého problému se zrakem prakticky totožné s příznaky, které se běžně přisuzují poruše pozornosti s hyperaktivitou.

Dítě, které se ve škole nesoustředí, poposedává anebo nedokáže sedět vůbec, tak vůbec nemusí mít problém s pozorností. Může mít prostě problém vidět normálně na tabuli nebo do sešitu, a jeho tělo se jen snaží tuhle nepohodu nějak vykompenzovat.

Pro vietnamské rodiny v Česku má tohle téma navíc jeden zvláštní rozměr. Brýle mezi vietnamskými dětmi a mladými lidmi rozhodně nejsou výjimkou, spíš naopak a je dobré si připomenout, že normální to je jen tehdy, když za nimi stojí skutečné, včasné vyšetření, a ne až domácí odhad, že „už zase mhouří oči, tak mu asi koupíme brýle“.

Žádný z těchto příznaků sám o sobě nic nedokazuje. Ale i jediný z nich je dost dobrý důvod na komplexní vyšetření u očního optika, ne na čekání, jestli to samo přejde. Doporučená frekvence u dětí školního věku je aspoň jednou ročně, případně častěji, pokud už nějaký problém nebo rizikový faktor existuje.

Vyšetření očí totiž není položka, kterou lze ze seznamu příprav škrtnout jako nepovinnou. Je to základ, bez kterého nové pero, sešity i předsevzetí, že tenhle rok to půjde líp, ztrácejí smysl. Dítě, které nevidí na tabuli, nemá důvod se vůbec o cokoliv snažit.

Právě na tohle dlouhodobě upozorňuje řada očních optik. Podnět od Očního domu Oculeus v Kladně přitom stál za tím, že tenhle článek vůbec vznikl. Dlouhodobě totiž doporučují nechat si zrak změřit alespoň jednou ročně, protože právě tahle pravidelnost dokáže zachytit problém dřív, než se stihne proměnit v trvalé zdravotní omezení. Než si tedy koupíte poslední kus výbavy na první školní den, zvažte, jestli mezi ním nechybí i jedno datum v kalendáři: termín vyšetření u očního optika.

Zdraví totiž máme jen jedno a nedá se dokoupit v obchodě jako školní potřeby. Dobře vidět svět kolem sebe totiž není jen otázka ostrosti vidění písmenek na tabuli. Je to jeden ze základů lidské komunikace s druhými lidmi. A možná i k pochopení toho, jak ten svět kolem, vlastně funguje.