Những giọt nước mắt hạnh phúc tại Sapa / Slzy dojetí a síla žen v srdci Sapy

Česká verze článku je k dispozici níže, hned za vietnamským textem.

Sapa. Một „quốc gia trong quốc gia“ tại Praha, nơi thời gian dường như trôi theo một nhịp điệu hoàn toàn khác. Đó là nơi mà hương thơm của rau mùi tươi và những bát Phở nóng hổi hòa quyện với mùi dầu diesel từ những chiếc xe tải giao hàng, và là nơi mà sự thực tế trở thành một nghệ thuật đàm phán sắc bén. Nếu bạn đến đây với tư cách là một khách du lịch, bạn sẽ chỉ thấy những bao bì rực rỡ và nghe thấy tiếng ồn ào náo nhiệt của các cửa hàng. Nhưng nếu bạn coi nơi này là „nhà“ như đội ngũ Olymp chúng tôi, với đôi mắt mở to và trái tim chân thành, bạn sẽ thấy một điều rất khác vào ngày mùng 8 tháng 3: một sức mạnh phi thường, lặng lẽ và thường ít được thấu hiểu của những người phụ nữ nơi đây.

Ở châu Âu, ngày mùng 8 tháng 3 là ngày của những bông hoa được trao đi như một lời cảm ơn tới phái đẹp. Tại Việt Nam, phụ nữ có ngày lễ chính của riêng mình vào ngày 20 tháng 10, vì vậy „đội ngũ tri ân“ của Olymp đã gây bất ngờ lớn cho nhiều người tại Sapa. Ba nhóm giáo viên và đại sứ của chúng tôi đã len lỏi vào mê cung của những dãy nhà kho, không phải với những lời chào mời khóa học hay sách giáo khoa, mà với một thứ cá nhân hơn nhiều: Một loại mặt nạ dưỡng da đặc biệt, được sản xuất tại Tây Ban Nha.

Có thể bạn sẽ tự hỏi: Tại sao lại là mặt nạ dưỡng da? Đối với một ngôi trường luôn đề cao „giáo dục thông minh“, người ta có lẽ sẽ mong đợi một cuốn sổ tay hay một chiếc bút bi. Nhưng năm nay, chúng tôi muốn tặng những người phụ nữ ấy một thứ mà đối với nhiều người trong số họ là món quà xa xỉ nhất: thời gian dành cho chính mình. Mặt nạ dưỡng da có một đặc tính kỳ diệu – khi bạn đắp nó lên mặt, bạn buộc phải dừng lại một chút. Bạn không thể dọn dẹp hàng hóa, không thể tính tiền cho khách, cũng không thể lo toan chuẩn bị cho bữa cơm gia đình. Đó là 15 phút của sự „nghỉ ngơi được phép“. Đó là một nghi thức thầm lặng nhắn nhủ với người phụ nữ rằng: „Bây giờ, cô mới là người quan trọng nhất.“

Những phản ứng mà chúng tôi chứng kiến thật sự ấn tượng và đầy cảm xúc. Chúng tôi thấy sự ngạc nhiên trong ánh mắt của những người phụ nữ vốn dĩ bao năm qua chỉ quen nghe những câu hỏi về giá cả hàng hóa. Chúng tôi thấy những bối rối ban đầu chợt chuyển thành sự xúc động sâu sắc chỉ trong vài giây. Và chúng tôi đã thấy cả những giọt nước mắt. Đó không phải là nước mắt của nỗi buồn, mà là nước mắt của sự công nhận, vì họ cảm thấy mình được quan tâm. Có ai đó đã nhìn thấu lớp áo lao động dày cộm kia để thấy một người phụ nữ, thấy một người mẹ dậy từ khi trời còn chưa sáng, và thấy một nữ doanh nhân đang gồng gánh cả sự nghiệp của gia đình.

Cùng với việc tặng quà, chúng tôi đã thực hiện một cuộc khảo sát nhỏ, hỏi những người phụ nữ ở đây về điều họ mong ước nhất trong ngày của mình. Kết quả, dù chúng tôi vốn rất gắn bó với cộng đồng người Việt, vẫn khiến chúng tôi lặng người vì sự sâu sắc. Ở vị trí đầu tiên với sự áp đảo tuyệt đối, không phải là trang sức mới, những chuyến du lịch hay sự nghỉ ngơi cho bản thân. Đó chính là Sức khỏe cho gia đình. Đứng sau đó rất xa mới là tiền bạc và một công việc tốt.

Cái nhìn này vào tâm hồn người Việt là một bài học tuyệt vời về sự gắn kết cộng đồng. Hạnh phúc của mỗi cá nhân trong nền văn hóa này luôn gắn liền với sự ổn định của cả tập thể. Người phụ nữ ở Sapa không nhìn nhận mình như một hòn đảo cô độc, mà như bộ rễ của một cái cây. Nếu gia đình (cái cây) khỏe mạnh và phát triển, thì họ cũng mới thấy ổn. Đó là biểu hiện của sự hy sinh to lớn, thậm chí mang tính huyền thoại.

Dưới góc nhìn triết lý của Olymp, chúng tôi muốn gợi mở cho họ thấy mặt kia của vấn đề: Để bộ rễ có thể nuôi dưỡng cây, chính nó phải tự thân khỏe mạnh trước. Để những người phụ nữ này có thể chăm sóc chồng con và ông bà, họ cũng cần cho phép mình được „thở“. Mặt nạ của chúng tôi chỉ là một lời nhắc nhở nhỏ rằng sức khỏe và sự bình yên của chính họ mới chính là nguồn nhiên liệu để vận hành cỗ máy phức tạp của gia đình và cộng đồng.

Tại Olymp, chúng tôi tin rằng giáo dục không chỉ là việc truyền thụ thông tin. Đó là sự tu dưỡng con người và khả năng thấu hiểu nhu cầu của người khác. Sứ mệnh của chúng tôi vào ngày mùng 8 tháng 3 tại Sapa đã nhắc nhở chúng tôi rằng những bài học lớn nhất thường không diễn ra trong lớp học, mà giữa những bao gạo, trong cái lạnh se sắt của tháng Ba, hay bên những quầy cà phê bình dị.

Chúng tôi rời Sapa khi trời đã lạnh cóng, nhưng trong lòng tràn đầy cảm xúc vì đã phần nào làm xao động mặt hồ tĩnh lặng của thói quen thường nhật. Chúng tôi đã trả lại cho những người phụ nữ phi thường ấy – những trụ cột của cộng đồng này – gương mặt thật sự của họ trong giây lát. Không phải gương mặt hối hả làm việc, không phải gương mặt của sự lo toan, mà là một gương mặt nhân văn, xinh đẹp và trên hết là một gương mặt xứng đáng được nghỉ ngơi nhất.

Chúng tôi trở về lớp học của mình với nhận thức giàu có hơn rằng: ngay cả sự quan tâm nhỏ bé nhất cũng có thể tạo nên sức mạnh của một trận tuyết lở. Tại Sapa, chúng tôi không chỉ trao đi những chiếc mặt nạ, mà chúng tôi còn tự nhắc nhở bản thân rằng trí tuệ thực sự bắt đầu từ nơi chúng ta học cách cảm nhận sự hy sinh thầm lặng của người khác và tạo cho họ một không gian để được tỏa sáng.

Tái bút: Đội ngũ chúng tôi gồm 9 giáo viên và nhân viên của Olymp, bao gồm cả giám đốc điều hành. Trong vòng 3 giờ đồng hồ, chúng tôi đã trao tặng 300 phần quà gồm mặt nạ và thiệp chúc mừng đến tận tay các chị em.

Sapa. Pražský „stát ve státě“, kde čas tiká podle jiných hodinek. Místo, kde se vůně čerstvého koriandru a horkého vývaru Phở mísí s pachem nafty z dodávek a kde je pragmatismus tvrdou vyjednávací praktikou. Pokud sem jdete jako turista, vidíte barevné obaly a slyšíte frmol zdejších obchodů. Pokud jste tu ale trochu doma, jako my z Olympu, s očima dokořán a srdcem na dlani, uvidíte 8. března i něco jiného: neuvěřitelnou, tichou a často nedoceněnou sílu žen.

Osmý březen je v Evropě dnem květin předávaných jako poděkování ženám. Ve Vietnamu mají ženy svůj hlavní svátek 20. října, a tak byl náš „děkovací tým“ Olympu v pražské Sapě pro mnohé překvapením. Tři týmy našich lektorů a ambasadorů se vydaly do labyrintu hal, ne s nabídkou kurzů nebo učebnic, ale s něčím mnohem osobnějším. Se speciální hydratační maskou, vyrobenou ve Španělsku.

Možná se ptáte: Proč právě pleťová maska? Pro školu, která si zakládá na „chytrém vzdělávání“, by se čekal spíše blok nebo propiska. Ale my jsme ženám letos chtěli darovat něco, co je pro mnohé z nich nejvzácnějším luxusem: čas pro sebe. Pleťová maska má totiž jednu magickou vlastnost, když si ji aplikujete na obličej, musíte se na chvíli zastavit. Nemůžete u toho vybalovat krabice, nemůžete u toho účtovat zboží, nemůžete u toho řešit logistiku rodinného oběda. Je to patnáct minut „povoleného odpočinku“. Je to rituál, který ženám říká: „Teď jsi důležitá ty.“

Reakce, které jsme zažili, byly fascinující a v mnohém drásavé. Viděli jsme překvapení v očích žen, které léta neslyšely nic jiného než dotazy na cenu zboží. Viděli jsme rozpaky, které se během vteřin měnily v hluboké dojetí. A viděli jsme i slzy. Nebyly to slzy smutku, ale slzy z uznání, z toho, že si jich někdo všiml. Že někdo vidí tu ženu pod vrstvou pracovní bundy, tu matku, která vstává za tmy, i tu podnikatelku, která drží nad vodou rodinný byznys.

Součástí naší návštěvy a předávání dárků byla i malá anketa. Ptali jsme se těchto žen, co by si přály ke dni žen. Výsledky nás, ač jsme s vietnamskou komunitou úzce propojeni, znovu zasáhly svou hloubkou. Na prvním místě, s drtivou převahou, nebyly nové šperky, dovolená nebo odpočinek. Bylo to zdraví pro rodinu. Až hluboko za ním následovaly peníze a dobrá práce.

Takovýto pohled do vietnamské duše je fascinující lekcí z jejich pospolitosti. Štěstí jednotlivce je v této kultuře neoddělitelně spjato se stabilitou celku. Žena v Sapě se nevnímá jako izolovaný ostrov, ale jako kořen stromu. Pokud je rodina (strom) zdravá a prospívá, je v pořádku i ona. Je to projev nesmírné, až mýtické obětavosti.

Z pohledu naší filozofie v Olympu jsme jim ale chtěli jemně naznačit i druhou stranu mince: Aby mohl kořen vyživovat strom, musí být sám silný. Aby tyto ženy mohly pečovat o děti, manžely a prarodiče, musí si dovolit „dýchat“. Naše maska byla jen malou upomínkou na to, že jejich vlastní zdraví a klid jsou palivem, na které celý ten složitý stroj rodiny a komunity funguje.

V Olympu věříme, že vzdělávání není jen o přenosu informací. Je o kultivaci člověka a o schopnosti vnímat potřeby druhých. Naše mise 8. března v Sapě nám připomněla, že ty největší lekce se často neodehrávají v učebnách, ale mezi regály s rýží, v mrazivém březnovém vzduchu, u stánku s kávou.

Odcházeli jsme ze Sapy prochladlí, ale s pocitem, že se nám na chvíli podařilo rozvlnit hladinu každodenní rutiny. Že jsme těmto neuvěřitelným ženám, pilířům této komunity, na malý okamžik vrátili jejich tvář. Ne tu pracovní, ne tu funkční, ale tu lidskou, krásnou a především tu, co si nejvíce zaslouží odpočinek.

Vrátili jsme se do našich učeben bohatší o poznání, že i ta nejmenší pozornost může mít sílu laviny. V Sapě jsme totiž nerozdávali jen masky, ale připomněli jsme sami sobě, že opravdová moudrost začíná tam, kde se naučíme vnímat tichou obětavost druhých a dáme jí prostor se ukázat.

PS: Bylo nás 9 lektorů a pracovníků Olympu, včetně jeho šéfky a během tří hodin jsme rozdali 300 masek a přáníček.