Dceru neochrání šaty, ochrání ji vaše důvěra | Quần áo không bảo vệ con gái, niềm tin mới làm được

Česká verze článku je k dispozici níže, hned za vietnamským textem.

Buổi tối, các con đã ngủ, điện thoại sáng lên với một dòng trạng thái quen thuộc. Một người mẹ lại nhắn nhủ các phụ huynh khác hãy cho con gái mặc kín đáo hơn và đừng trang điểm. Đây đã là lần thứ năm chị viết điều này. Bên dưới, những trái tim và bình luận đồng tình cứ thế tăng lên. Khi đọc dòng trạng thái ấy, tôi không thấy sự giận dữ. Tôi thấy nỗi sợ. Và nỗi sợ ấy không hẳn là về độ dài của chiếc váy, mà là vì con gái lớn nhanh hơn những gì cha mẹ kịp hiểu về con.

Tôi muốn viết về chính nỗi sợ này. Không phải về việc con gái nên mặc gì. Nhiều năm nay tôi làm việc với những người học cách trang điểm và ăn mặc, và tôi rút ra từ công việc ấy một nguyên tắc. Tôi không đánh giá, tôi chỉ mô tả. Ở đây tôi cũng sẽ làm như vậy. Cha mẹ thường có năm nỗi lo lớn, và nỗi lo nào cũng có thể được trả lời một cách bình tĩnh, dựa trên sự thật.

🧴 Nỗi lo đầu tiên rất đơn giản: trang điểm sẽ làm hỏng da con. Viện Da liễu Hoa Kỳ, hiệp hội bác sĩ da liễu lớn nhất nước Mỹ, cho biết ngay cả cô gái bị mụn trứng cá cũng có thể trang điểm. Điều quyết định là con dùng sản phẩm gì. Các bác sĩ khuyên dùng sản phẩm ghi là không gây bít tắc lỗ chân lông, và quan trọng nhất là tẩy trang vào buổi tối. Tạp chí chuyên ngành Cutis mô tả một nghiên cứu, trong đó những phụ nữ bị mụn được hướng dẫn cách chăm sóc da và trang điểm đúng cách. Sau bốn tuần, họ cảm thấy tốt hơn và việc điều trị không bị ảnh hưởng xấu. Bản thân lớp trang điểm không làm hỏng da. Điều gây hại là chọn sai sản phẩm và để mỹ phẩm trên mặt qua đêm. Nhưng da cần được chăm sóc, và con gái không tự nhiên mà biết cách. Con học điều đó giống như học toán, từng bước một, với một người chỉ cho con cách làm.

Còn một điều nữa tôi biết từ thực tế. Cô gái học trang điểm là đang học cách nhìn vào chính khuôn mặt mình. Con tìm hiểu mình thích gì, muốn cho người khác thấy gì và muốn che đi điều gì. Đó là một trong những cách con tìm hiểu chính mình. Vì vậy, thay vì cấm đoán, anh chị chỉ cần cùng con đi cửa hàng mỹ phẩm, chọn một sản phẩm dịu nhẹ và buổi tối chỉ cho con cách tẩy trang đúng.

🌸 Nỗi lo thứ hai lặng lẽ hơn và sâu hơn. Nếu con xinh, các bạn trai sẽ vây quanh con. Nhưng cô gái trang điểm không hẳn là đang tìm bạn trai. Thường thì con đang tìm chỗ đứng của mình giữa các bạn gái. Con muốn thuộc về một nhóm, muốn giống mọi người, hoặc ngược lại, muốn khác đi một chút.

Cùng một cách trang điểm có thể mang hai ý nghĩa trái ngược. Một cô gái dùng nó để nói „hãy nhìn tôi“. Một cô gái khác lại nấp sau nó, vì chưa thấy thoải mái với khuôn mặt mình. Nhìn bên ngoài, hai cô trông giống nhau. Chỉ người chịu hỏi mới nhận ra sự khác biệt.

👗 Nỗi lo thứ ba có tên là „người ta sẽ nói gì“. Trong cộng đồng người Việt ở Séc, mọi người quen biết nhau và tin tức lan rất nhanh. Tôi hiểu điều đó. Một nghiên cứu lớn của Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội (ISDS) tại Việt Nam, khảo sát hơn tám nghìn người ở chín tỉnh thành, cho thấy khoảng một nửa trong số họ nhìn cùng một hành vi của nam và nữ bằng hai thước đo khác nhau. Nói cách khác, con gái bị nhìn nhận khắt khe hơn.

Nhưng có một điều tôi biết chắc: quần áo là một ngôn ngữ giao tiếp. Mỗi sáng, con gái anh chị dùng nó để nói hôm nay con muốn là người như thế nào. Điềm tĩnh, nổi bật, kín đáo, hay có lẽ hơi người lớn một chút. Cha mẹ nào thay vì cấm „con không được mặc cái này“ mà hỏi „con muốn nói gì với mọi người qua bộ đồ con đang mặc“, sẽ hiểu con mình nhiều hơn cả một tháng canh chừng.

📚 Nỗi lo thứ tư nghe có vẻ hợp lý nhất. Nếu con lo chuyện ngoại hình, con sẽ không lo chuyện học. Các nhà khoa học đã đặt đúng câu hỏi này. Một nghiên cứu của Đại học St Andrews ở Scotland đã so sánh khuôn mặt sinh viên với điểm số thực tế và không tìm thấy mối liên hệ nào giữa vẻ đẹp và kết quả học tập. Điều liên quan đến điểm số là sự chăm chỉ, cẩn thận. Các nhà kinh tế học ở Denver, Mỹ, phát hiện rằng những nữ sinh viên xinh hơn được điểm cao hơn một chút, nhưng chỉ ở những lớp mà giảng viên nhìn thấy họ. Trong các khóa học trực tuyến, sự khác biệt đó biến mất. Cả hai nghiên cứu đều về sinh viên đại học, nên tôi chỉ xem đó là thông tin tham khảo. Nhưng không nghiên cứu nào cho thấy con gái xinh hơn thì học kém hơn.

Số liệu của Séc cho thêm một góc nhìn. Nghiên cứu HBSC do Đại học Palacký ở Olomouc thực hiện cùng Tổ chức Y tế Thế giới, khảo sát gần 15.000 trẻ em, cho thấy chỉ khoảng một nửa số em gái hài lòng với vóc dáng của mình. Gần một phần ba các em gái 13 và 15 tuổi đánh giá cân nặng của mình một cách tiêu cực. Và những trẻ không tự tin về cơ thể mình thường hay buồn bã, bồn chồn và cảm thấy cô đơn hơn. Cô gái cảm thấy thoải mái với chính mình sẽ có nhiều sức lực hơn cho việc học. Bởi sự thiếu tự tin sẽ lấy đi sức lực ấy.

🤝 Nỗi lo thứ năm nằm bên dưới tất cả những nỗi lo kia. Con gái đang lớn. Con có điện thoại riêng, bạn bè riêng, cách nói chuyện riêng mà đôi khi cha mẹ không hiểu. Cha mẹ làm việc nhiều giờ và chỉ gặp con vào buổi tối, khi đã mệt. Cơ thể và quần áo là thứ duy nhất cha mẹ nhìn thấy ngay ở cửa. Và thế là sự kiểm soát chuyển đến nơi mắt có thể nhìn tới. Đến độ dài của chiếc váy và màu son môi.

Nhưng kiểm soát qua quần áo có một điểm yếu. Nó chỉ có tác dụng ở nơi cha mẹ nhìn thấy. Ở trường, ở nhà bạn hay trên điện thoại, con gái đã tự mình quyết định. Niềm tin thì có tác dụng cả ở nơi cha mẹ không nhìn thấy. Cô gái biết rằng ở nhà mình có thể nói về bất cứ điều gì sẽ sớm tìm đến cha mẹ xin lời khuyên khi có chuyện không ổn. Cô gái ở nhà chỉ nghe những lời cấm đoán sẽ học được chủ yếu một điều: giấu giếm.

Anh chị hãy thử đổi vai trong một buổi tối. Hãy để con gái trang điểm hoặc chọn quần áo cho mình. Cho mẹ, cho bố, hay cho cả hai. Sau đó hãy hỏi con vì sao con chọn đúng như vậy. Vì sao màu này, vì sao chiếc áo này. Đừng đánh giá, chỉ lắng nghe. Như vậy, anh chị cho con khoảng trống để con cho anh chị thấy con thực sự thích điều gì ở anh chị và muốn nhìn thấy anh chị như thế nào. Đó cũng là cách anh chị thể hiện sự gần gũi và tình yêu thương của mình. Có thể cả nhà sẽ cùng bật cười.

Quần áo chỉ bảo vệ con gái đến khi con khép cửa bước ra ngoài. Người con gái được cha mẹ tin tưởng sẽ tự giữ giới hạn cho mình, và giữ tốt hơn bất kỳ bộ quần áo nào. Nỗi lo cho con là biểu hiện của tình yêu. Để điều đó xảy ra, chỉ cần cho nỗi lo ấy một hướng đi khác.

Nếu được tự chọn, con gái sẽ chọn gì cho anh chị? Hãy viết cho chúng tôi trong phần bình luận.

Je večer, děti už spí a v telefonu se rozsvítí známý status. Jedna maminka v něm znovu prosí ostatní rodiče, ať jejich dcery chodí víc zahalené a nelíčí se. Píše to už popáté. Pod příspěvkem přibývají srdíčka a souhlasné komentáře. Když ten status čtu, nevidím v něm zlobu. Vidím v něm strach. A ten strach se netýká ani tak délky sukně, jako spíš toho, že dcera roste rychleji, než ji rodič stihne poznat.

O tomhle strachu chci psát. Ne o tom, co si má dcera obléct. Léta pracuji s lidmi, kteří se učí líčit a oblékat, a jedno pravidlo jsem si z té práce odnesl. Nehodnotím, jen popisuji. Totéž zkusím i tady. Rodiče mívají pět velkých obav, a na každou se dá odpovědět klidně a s fakty.

🧴 První obava zní jednoduše: make-up jí zničí pleť. Americká akademie dermatologie, největší sdružení kožních lékařů v USA, k tomu říká, že líčit se smí i dívka s akné. Rozhoduje to, čím se líčí. Lékaři doporučují přípravky označené jako nekomedogenní, tedy takové, které neucpávají póry, a hlavně večerní odlíčení.

Odborný časopis Cutis popisuje studii, ve které se ženy s akné naučily správně pečovat o pleť a líčit se. Po čtyřech týdnech se cítily lépe a jejich léčba nešla hůř. Pleť neničí make-up sám o sobě. Škodí jí špatný výběr a líčidla, která na tváři zůstanou přes noc. O pleť se ale musí pečovat, a to se dívka nenaučí sama od sebe. Učí se to stejně jako matematiku, krok po kroku a s někým, kdo jí ukáže, jak na to.

Ještě jednu věc znám z praxe. Dívka, která se učí líčit, se učí dívat na vlastní tvář. Zkoumá, co se jí líbí, co chce ukázat a co schovat. Je to jeden ze způsobů, jak poznává sama sebe. Místo zákazu proto stačí jít s ní do drogerie, vybrat jeden šetrný přípravek a večer jí ukázat, jak se správně odličuje.

🌸 Druhá obava je tišší a hlubší. Když bude hezká, začnou se kolem ní točit kluci. Jenže dívka, která se líčí, nemusí zrovna hledat kluka. Mnohem častěji hledá své místo mezi kamarádkami. Chce patřit do party, chce vypadat jako ostatní, nebo naopak chce být trochu jiná.

Stejné líčení přitom může znamenat dvě opačné věci. Jedna dívka jím říká „dívejte se na mě“. Druhá se za ním schovává, protože se ve své tváři necítí dobře. Zvenku obě vypadají stejně. Rozdíl pozná jen ten, kdo se zeptá.

👗 Třetí obava má jméno „co řeknou lidé“. Ve vietnamské komunitě v Česku se lidé znají a zpráva se šíří rychle. Rozumím tomu. Velký výzkum vietnamského Institutu pro studium sociálního rozvoje (ISDS), který se ptal přes osm tisíc lidí v devíti provinciích, ukázal, že zhruba polovina z nich měří stejné chování mužů a žen jiným metrem. Na dívky je zkrátka přísnější pohled.

Co ale vím jistě: oblečení je komunikační jazyk. A vaše dcera jím každé ráno říká, kým chce ten den být. Klidná, výrazná, neviditelná, možná trochu dospělá. Rodič, který místo jednoduchého zákazu „to si nevezmeš“ položí otázku „co tím, co máš na sobě, chceš lidem říct“, se dozví o své dceři víc než za měsíc dohledu.

📚 Čtvrtá obava zní nejrozumněji. Když bude řešit vzhled, nebude řešit školu. Vědci se ptali přesně na tohle. Studie Univerzity St Andrews ve Skotsku srovnala tváře studentů s jejich skutečnými známkami a žádnou souvislost mezi krásou a výsledky nenašla. Se známkami souvisela pečlivost.

Ekonomové z Denveru v USA zjistili, že hezčí studentky dostávaly o něco lepší známky, ale jen tam, kde je učitel viděl. V online kurzech ten rozdíl zmizel. Obě studie se týkají vysokoškoláků, takže je beru jako orientační. Ani jedna ale neukázala, že by hezčí dívky měly horší známky.

Česká data přidávají ještě jeden pohled. Studie HBSC, kterou vede Univerzita Palackého v Olomouci spolu se Světovou zdravotnickou organizací a která se ptala téměř 15 000 dětí, zjistila, že se svou postavou je spokojená jen zhruba polovina dívek.

Téměř třetina dívek ve věku 13 a 15 let hodnotí svou váhu špatně. A děti, které si ve svém těle nejsou jisté, mají častěji smutek, nervozitu a pocit samoty. Dívka, která se v sobě cítí dobře, má víc síly na učení. Nejistota totiž tuhle sílu sebere.

🤝 Pátá obava stojí pod všemi ostatními. Dcera roste. Má svůj telefon, své kamarádky, svůj jazyk, kterému rodič někdy nerozumí. Rodiče pracují dlouho a vidí ji večer, unavení. Tělo a oblečení jsou to jediné, co rodič vidí hned u dveří. A tak se kontrola přesune tam, kam dosáhne oko. Na délku sukně a barvu rtů.

Kontrola přes oblečení má ale jednu slabinu. Funguje jen tam, kam rodič dohlédne. Ve škole, u kamarádky nebo v telefonu už se dcera rozhoduje sama. Důvěra funguje i tam, kam rodič nevidí. Dívka, která ví, že doma může mluvit o čemkoli, si dřív přijde pro radu, když se něco pokazí. Dívka, která doma slyší jen zákazy, se naučí hlavně jedno: schovávat.

Zkuste jeden večer obrátit role. Nechte dceru, ať vás nalíčí nebo vám vybere oblečení. Mámě, tátovi, klidně oběma. Pak se jí zeptejte, proč vybrala právě tohle. Proč tuhle barvu, proč tuhle košili. Nehodnoťte, jen poslouchejte.

Dáváte jí tím totiž prostor, aby vám ukázala, co se jí na vás vlastně líbí a v čem vás ráda uvidí. Tím taky projevujete svou náklonnost a lásku. Možná se u toho budete i smát.

Šaty dceru ochrání jen do chvíle, než zavře dveře. Dcera, které rodič důvěřuje, si hranice hlídá sama, a lépe než jakékoli šaty. Strach o ni je projevem lásky. Aby se to stalo, stačí mu dát jiný směr.

Co by vám dcera vybrala, kdybyste ji nechali? Napište nám to do komentářů.

Použité zdroje